Ventanas altas tyenes tu
Εναλλακτικός Τίτλος: “Ventanas altas tyenes tu”, “La kantiga de Hanum Dudu”, “Una noche yo me armi”, “Una noche yo passi”
Περιγραφή
Από τα πλέον αγαπητά και γνωστά τραγούδια του γάμου σύμφωνα με τον ερευνητή Αλμπέρτο Ναρ. Εμφανίζεται σε πληθώρα πηγών, με πολυάριθμες στιχουργικές παραλλαγές. Για το τραγούδι πληροφορίες μας δίνουν ο Ισαάκ Μόλχο, αλλά και Ο Ραββίνος Μόλχο. Ο Ισαάκ Μόλχο αναφέρει: «Τραγούδι του γάμου που το τραγουδούσαν το Σαββατόβραδο που προηγείτο ενός γάμου γινόταν ένα γλέντι μου μουσική και τραγούδια που λεγόταν αλ μοσάμα. Το χαρακτηριστικό τραγούδι της βραδιάς το τραγουδούσε ο γαμπρός προς την νύφη.» Ο Ραββίνος Μιχαήλ Μόλχο στο βιβλίο του Traditions and Customs of the Sephardic Jews of Salonica περιγράφει γλαφυρά το πλαίσιο στο οποίοι Θεσσαλονικείς Εβραίοι τραγουδούσαν το εν λόγω τραγούδι: Μέχρι τα μεσάνυχτα, οι παλιοί καλεσμένοι είχαν φύγει. Μόνο η μητέρα της νύφης είχε μείνει, ή, αν έλειπε αυτή, μια μεγαλύτερη αδελφή ή θεία, μαζί με τους γονείς του γαμπρού, εάν το σπίτι τους ήταν εκείνο όπου θα έμενε το ζευγάρι. Η νεόνυμφη νύφη εισαγόταν στην κρεβατοκάμαρά της, όπου η μητέρα της θα την έβρισκε για να της δώσει την ευλογία της, και κυρίως τις συμβουλές της για την επερχόμενη συζυγική της ζωή. Άλλοι παντρεμένοι άντρες, φίλοι του γαμπρού, αναλάμβαναν να τον μυήσουν στο ίδιο θέμα. Με τις τελευταίες προετοιμασίες ολοκληρωμένες, οι άντρες σήκωσαν τον γαμπρό στους ώμους τους και τον μετέφεραν θριαμβευτικά στην πόρτα της νυφικής κάμαρας, ενώ οι γυναίκες τραγουδούσαν και φώναζαν, χειροκροτώντας το ακόλουθο τραγούδι. 1
Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζουμε τις καταγραφές από το αρχείο της Φλώρας Μόλχο, του ινστιτούτου Maale Adumim, καθώς και την εκδοχή του Ραββίνου Michael Molho. Ο Αλμπέρτο Ναρ, στο Κείμενη επί ακτής… θαλάσσης, καταγράφει μια εναλλακτική και πιο εκτενή εκδοχή, η οποία, όπως επισημαίνει, βασίζεται σε προφορική μαρτυρία του Yaakov Tsidikario. Ο τελευταίος ταυτίζεται με το πρόσωπο που εμφανίζεται στην καταγραφή στο Maale Adumim, ωστόσο οι στίχοι παρουσιάζουν διαφορές από πηγή σε πηγή. 2
1 Molho, Michael. Traditions and Customs of the Sephardic Jews of Salonica, p. 22-23. 2 Ναρ, Αλμπέρτο, Κειμένη επί ακτής…θαλάσσης, σελ. 313.
Εκδοχή 1
Ventanas altas tyenes tu
Αρχείο Φλώρας Μόλχο. Τραγουδούν οι γονείς της Ισαάκ και Ρίτα Μόλχο. Η εν λόγω καταγραφή είναι πιο σύντομη και παρουσιάζει μερικές διαφορές σε κάποιες λέξεις, αλλά όχι στο συνολικό νόημα σε σχέση με τις υπόλοιπες που παρουσιάζονται εδώ.
Εναλλακτικός Τίτλος: “Ventanas altas tyenes tu”, “La kantiga de Hanum Dudu”, “Una noche yo me armi”, “Una noche yo passi”
Στίχοι
Ventanas altas tienes tu /venˈtanas ˈaltas ˈtjenes tu/ Έχεις ψηλά παράθυρα, kon velas amariyas. /kon ˈvelas amaˈɾijas/ με κίτρινες κουρτίνες.
Esta noche voro garyo /ˈesta ˈnotʃe ˈvoɾo ˈgaɾjo/ Απόψε, θα έρθω και θα πολεμήσω, ke me suvas arriva. /ke me ˈsuvas aˈriva/ να με ανεβάσεις επάνω
Tiri lay la op /ˈtiɾi lai la op/ tiri lay la oppa /ˈtiɾi laj la ˈopa/
El aniyo ke tyenes tu, /el aˈniʝo ke ˈtjenes tu/ Το δαχτυλίδι που κρατάς es diamante fino. /es djaˈmante ˈfino/ είναι με φίνο διαμάντι
El kuyumdji ke me lo dyo, /el kuˈjumdʒi ke me lo ðjo/ ο χρυσοχόος που μου το έδωσε es prima amigo mio. /es ˈpɾima aˈmiɣo ˈmio/ είναι , πρώτα απ’ όλα, φίλος μου
Tiri lay la op /ˈtiɾi laj la op/ tiri la la opa /ˈtiɾi la la ˈopa/
Εκδοχή 2
Ventanas altas tyenes tu
Αρχείο του Ινστιτούτου Maale Adumim, Αριθμός καταλόγου: 710 https://folkmasa.org/avshir/shirp.php?mishtane=710 Τραγουδάει ο Yaakov Tsidikario
Εναλλακτικός Τίτλος: “Ventanas altas tyenes tu”, “La kantiga de Hanum Dudu”, “Una noche yo me armi”, “Una noche yo passi”
Στίχοι
Ventanas altas tienes tu /venˈtanas ˈaltas ˈtjenes tu/ Έχεις ψηλά παράθυρα, κυρά μου,
kon velas amariyas. /kon ˈvelas amaˈɾijas/ με κίτρινες κουρτίνες.
Esta noche Hanum 3 Dudu 4 /ˈesta ˈnotʃe ˈha.num ˈdu.du/ Απόψε, κυρά μου αγαπημένη,
ke me suvas ariva. /ke me ˈsuvas aˈɾiva/ να με ανεβάσεις ψηλά.
Tiri lay lay lay /ˈtiɾi laj laj laj/ tiri la la opa /ˈtiɾi la la ˈopa/
El aniyo ke yevas tu, /el aˈniʝo ke ˈʝevas tu/ Το δαχτυλίδι που φορείς,
el diamante es mio. /el djaˈmante es ˈmio/ το διαμάντι του είναι δικό μου.
El kuyumdji ke te lo dyo, / el kuˈjumdʒi ke te lo ðjo/ Ο χρυσοχόος που το έδωσε
es primo ermano mio. /es ˈpɾimo eɾˈmano ˈmio/ είναι πρώτος αδελφός μου. 5
Tiri lay lay lay /ˈtiɾi laj laj laj/ tiri la la oppa /ˈtiɾi la la ˈopa/
El fostan ke yo te korti 6 /el fosˈtan ke ʝo te ˈkoɾti/ Αυτό το φόρεμα που σου αγόρασα,
de hare korelado, /de ˈaɾe koɾeˈlaðo/ από κόκκινο μετάξι,
ke te lo vistas tu, hanum, /ke te lo ˈvistas tu ˈa.num/ για να το φοράς, αγαπημένη μου,
kuando vas a ir al banyo.7 /ˈkwando vas a iɾ al ˈβaɲo/ όταν πηγαίνεις στο μίκβε.
Tiri lay lay lay /ˈtiɾi laj laj laj/ tiri la la opa /ˈtiɾi la la ˈopa/
3 Τούρκικη λέξη που ‘κυρία’ ή ‘δεσποινίς’. Χρησιμοποιείται ως ευγενικός τίτλος σεβασμού προς μια γυναίκα, αντίστοιχο με το ελληνικό ‘κυρία’. Στη λαδίνο και σε άλλα γλωσσικά συμφραζόμενα, όπως σε τραγούδια ή εκφράσεις της σεφαραδίτικης παράδοσης, μπορεί να χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή για να αναφερθεί ευγενικά ή με τρυφερότητα σε μια γυναίκα, όπως "αγαπημένη μου κυρία" ή "καλή μου". 4 Dudu ή Dudun σύμφωνα με το λεξικό του Ιωσήφ Νεχαμά είναι γυναικείο όνομα. Σύμφωνα όμως με εναλλακτικές πηγές η λέξη είναι περσική και αργότερα ενσωματώθηκε στην τουρκική γλώσσα και σημαίνει 'αγαπητή’ ή ‘αγαπημένη’. Tέλος, σύμφωνα με τον Αλμπέρτο Ναρ, Dudu είναι το αντίστοιχο του ονόματος ‘Ανθή’ ή ‘Ανθούλα. Κειμένη επί ακτής…θαλάσσης, σελ. 312. 5 εδώ είναι πιθανό να εννοεί «πολύ καλό φίλος» δηλαδή με την μεταφορική έννοια της λέξεις «αδελφός» 6 από το ρήμα kortar που σημαίνει «κόβω». Στην προκειμένη περίπτωση σημαίνει «το φόρεμα που σου έραψα» 7 με τον όρο banyo εννοεί το «μίκβε», δηλαδή το τελετουργικό μπάνιο για τις γυναίκες της κοινότητος.
Εκδοχή 3
Ventanas altas tyenes tu
Η εν λόγω καταγραφή δεν συνοδεύεται από ηχητικό αρχείο
Εναλλακτικός Τίτλος: “Ventanas altas tyenes tu”, “La kantiga de Hanum Dudu”, “Una noche yo me armi”, “Una noche yo passi”
Στίχοι
Una noche yo me armi, /ˈuna ˈnotʃe ʝo me ˈarmi/ Μια νύχτα βγήκα,
Por vuestro visindado, /por ˈvwestɾo βisinˈðaðo/ Στη γειτονιά σας,
Deshimos la puerta avierta /deˈʃimos la ˈpwerta aˈβjɛɾta/ Αφήσαμε την πόρτα ανοιχτή,
Y el kandil amatado. /i el kanˈdil amaˈtaðo/ Και το κερί σβηστό,
Tirilaila hop, tiralaila opa. /tiɾiˈlajla hop, tiɾaˈlajla ˈopa/
Ventanas altas tyenes tu /benˈtanas ˈaltas ˈtjenes tu/ Τα παράθυρά σου είναι πολύ ψηλά,
kon velas amarias, /kon ˈvelas amaˈɾijas/ Με κίτρινες κουρτίνες,
Esta noche rogo al Dyo /ˈesta ˈnotʃe ˈrogo al ˈðjo/ Απόψε, με τη θέληση του Θεού,
Ke me suvash arriva. /ke me ˈsubaʃ aˈɾiva/ Θα μου επιτρέψεις να ανέβω,
Tirilaila hop, tiralaila opa. /tiɾiˈlajla hop, tiɾaˈlajla ˈopa/
En mi sarray 8 vos kombidi /en mi saˈɾaj vos komˈβidi/ Στο χαρέμι μου σε προσκάλεσα,
No vos baganeatesh, /no vos baɣaˈneates/ Αλλά δεν θεώρησες να έρθεις,
Pita i roska 9 yo vos mandi /ˈpita i ˈroska ʝo vos ˈmandi/ Ψωμί και γλυκίσματα σου έστειλα,
Atras me las mandatesh. /aˈtɾas me las manˈdates/ Αλλά μου τα επέστρεψες,
Tirilaila hop, tiralaila opa. /tiɾiˈlajla hop, tiɾaˈlajla ˈopa/
El anio ke vos lyevash, /el aˈniʝo ke vos ʝeˈβaʃ/ Το δαχτυλίδι που φοράς,
El diamante es mio /el djaˈmante es ˈmio/ Το διαμάντι είναι δικό μου,
El kuyungiu ke lo hizo /el kuˈjuŋɡju ke lo ˈiso/ Ο χρυσοχόος που το έφτιαξε,
Es un primo mio. /es un ˈpɾimo ˈmio/ Είναι ξάδερφός μου,
Tirilaila hop, tiralaila opa. /tiɾiˈlajla hop, tiɾaˈlajla ˈopa/
Buenas noches hanum Dudu /ˈβwenas ˈnotʃes ˈa.num ˈdu.du/ Καληνύχτα αγαπημένη μου,
Repuesta ni palavra, /reˈpwesta ni paˈlaβɾa/ Χωρίς καμία απάντηση,
Esta noche rogo al Dyo /ˈesta ˈnotʃe ˈrogo al ˈðjo/ Απόψε προσεύχομαι στο Θεό,
Dormir en una kama. /dorˈmiɾ en ˈuna ˈkama/ Να κοιμηθείς στο κρεβάτι σου
Tirilaila hop, tiralaila opa. /tiɾiˈlajla hop, tiɾaˈlajla ˈopa/
Hanum Dudu te yamare /ˈa.num ˈdu.du te ʝaˈmaɾe/ Θα σε φωνάζω αγαπημένη μου,
Se vyenes en mi casa, /se ˈʝenes en mi ˈkasa/ Αν έρθεις στο σπίτι μου,
Si es por el Harem Dudu, /si es por el ˈaɾem ˈdu.du/ Αν σε ανησυχεί το χαρέμι, αγαπημένη μου,
Amanyana de manyana. /aˈmaɲana de maɲaˈna/ Αύριο πρωί, πρωί
Tirilaila hop, tiralaila hopa. /tiɾiˈlajla hop, tiɾaˈlajla ˈopa/
8 Τουρκική λέξη που σημαίνει ‘παλάτι’ 9 Gimblette δηλαδή παραδοσιακό γλύκισμα σε στρογγυλό σχήμα, σαν κουλούρι με γλυκειά γεύση.
Μουσικός Οδηγός
ΒιβλιογραφίαΠηγές:
Molho, Michael. Traditions and Customs of the Sephardic Jews of Salonica. Edited by Robert Bedford. Translated by Alfred A. Zara. 1944. Reprint, New York: Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture, 2006.
Ναρ, Αλμπέρτος. "Κειμένη επί ακτής θαλάσσης...“Μελέτες και άρθρα για την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης.” Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 1997.
Nehama, Joseph. Dictionnaire du Judéo-Espagnol. Madrid: Consejo superior de investigaciones cientificas, 1977.
Έρευνα, τεκμηρίωση, μεταφράσεις: Μαριάντζελα Χατζησταματίου Ακουστικές Μεταγραφές και μουσικοί οδηγοί: Νίκος Παναγιωτίδης
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Επιτρέπεται η χρήση του για προσωπικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς μόνο με σαφή αναφορά στην πηγή. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η τροποποίηση ή η χρήση του για εμπορικούς σκοπούς χωρίς προηγούμενη ρητή άδεια.
