Περιγραφή
Μία σπάνια ρομάντσα που διατηρεί την παραδοσιακή ενιαία ομοιοκαταληξία του είδους. Η ακριβής χρονολόγηση του τραγουδιού παραμένει άγνωστη, ωστόσο, κρίνοντας από την αισθητική στην απόδοση του τραγουδιού στις δύο ιστορικές ηχογραφήσεις που είναι διαθέσιμες, καθώς και από την απλότητα της μελωδικής γραμμής και την χαμηλή τεσσιτούρα, προκύπτει ότι πιθανότατα πρόκειται για σύνθεση του ύστερου 19ου αιώνα.
Σύμφωνα με τον λαογράφο και συγγραφέα Αριστομένη Καλυβιώτη, το τραγούδι ηχογραφήθηκε στην Ελλάδα από τη δεσποινίδα Mariette το 1911. Επίσης, υπάρχει ηχογράφηση του ερευνητή Moshe Attias (1898-1973), η οποία είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Ισραήλ. Αυτή η ηχογράφηση φέρεται να έγινε κατά τη δεκαετία του 1960. Τέλος, το τραγούδι ηχογραφήθηκε από τη Μαριάντζελα Χατζησταματίου με το μουσικό σύνολο Pellegrinaggio al Levante Ensemble, χρησιμοποιώντας τη στιχουργική εκδοχή του Attias. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση κυκλοφόρησε στο δίσκο Άγνωστοι Μουσικοί Θησαυροί των Ελλήνων Εβραίων.
Η ηρωίδα φτάνει από την πόλη της Προύσας και εγκαθίσταται στην περιοχή του Γαλατά της Κωνσταντινούπολης, όπου την βλέπει ο Πασάς και επιθυμεί να την απαγάγει. Υποβάλλεται σε δίκη, κρίνεται και η μοίρα της αποφασίζεται. Απευθύνεται στην ηλικιωμένη μητέρα της ζητώντας να τη σώσει ή να πληρώσει τα λύτρα της, αλλά εκείνη αδυνατεί να την βοηθήσει.
Παρακάτω παρουσιάζονται οι δύο διαφορετικές εκδοχές των στίχων, όπως καταγράφηκαν στις ιστορικές ηχογραφήσεις.
Εκδοχή 1
Στίχοι
Yo so venida de Brusa el pasha turko me vido dia de Lunes de manyana djuzgos negros me djuzgaron. Dia de Martes de manyana kon el ferman en la mano. Una madre vieja tengo, madre mia, mi kerida. Ija mia mi kerida, ni kon malas ni kon byenes, apozi en Balata kon el me keria yevar. El djuzgo ya me salyo non los pude deportar Otro djuzgo me salyo, dos delante, dos detras. La ire a saludar eskapame de este hal. no te puedo eskapar, al goral te vo echar.
Μετάφραση
Έχω έρθει από την Προύσα ο Τούρκος Πασάς με είδε. Ημέρα Δευτέρα το πρωί κακοί δικαστές με δικάζουν Ημέρα Τρίτη το πρωί με το φιρμάνι στο χέρι. Μια μητέρα ηλικιωμένη έχω, μάνα μου αγαπημένη. Κόρη μου αγαπημένη, ουτε με δυσκολιες ουτε με ευκολιες, σταμάτησα στον Μπαλατά, μαζί του ήθελε να με πάρει. Tον καυγά δεν μπορεσα να αποφύγω, άλλος καυγάς μου βγήκε, δυο απο μπρος, δυο απο πισω. Πήγα να τη χαιρετήσω, γλύτωσέ με από’ αυτό το χάλι, δεν μπορώ να σε γλιτώσω, στο ζώο θα σε ρίξω.
Μουσικός Οδηγός
ΒιβλιογραφίαAttias, Moshe. “Yo so Venida de Brusa – La Condenada Del Bajá.” Web.nli.org.il, web.nli.org.il/sites/NLI/English/music/Compilations/attias/Pages/Track2.aspx. Accessed 11 Mar. 2021.
Καλυβιώτης, Αριστομένης. Θεσσαλονίκη, η μουσική ζωή πριν το 1912: η διασκέδαση, τα μουσικά καταστήματα, οι ηχογραφήσεις δίσκων. Καρδίτσα, Α. Καλυβιώτης, 2015.
“FLSJ: Ballad Title Cautivo Del Renegado.” Illinois.edu, 2024, sephardifolklit.illinois.edu/FLSJ/BalladTitleDetails/148. Accessed 22 Sept. 2024.
Σκαρλάτου, Χρυσούλα, “Λίγα λόγια για τα τραγούδια”. Άγνωστοι μουσικοί θησαυροί των Ελλήνων Εβραίων. Μαριάντζελα Χατζησταματίου, Pellegrinaggio al levante Ensemble. 2022. Jewish Community of Thessaloniki
“Yo so Venida de Brusa – La Condenada Del Bajá.” SoundCloud, SoundCloud, 2019, soundcloud.com/nationallibrary-of-israel/yo-so-venida-de-brusa-la. Accessed 22 Sept. 2024.
