Malato esta el fijo del Rey
Εκδοχή από Flora Molho Archive
Εναλλακτικός Τίτλος: “La muerte del principe don Juan”
Περιγραφή
Τραγούδι του θρήνου το οποίο ο Ραββίνος Μιχαήλ Μόλχο κατατάσσει σε αυτά της εορτής του Tisha be’av. Το Tisha B'av είναι η ένατη ημέρα του μήνα Αβ (άλλοτε τέλη Ιουλίου και άλλοτε αρχές Αυγούστου) και είναι η πιο θλιβερή ημέρα του εβραϊκού εορτολογίου. Κατά την διάρκειά της προβλέπεται νηστεία, στερήσεις και προσευχή. Είναι η ημερομηνία που σηματοδοτεί μία σειρά καταστροφών και θλιβερών γεγονότων για τον Εβραϊκό λαό συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής των δύο Ναών του Σολομώντα.
Στα ισπανικοεβραϊκά, τα τραγούδια του Tisha b’Av ονομάζονται endechas που σημαίνει θρήνοι και κατατάσσονται στο είδος της ρομάνσα. Oι romances είναι μακροσκελή ποιήματα που αντλούν την θεματολογία τους από την μεσαιωνική Ισπανία και μιλούν για ιππότες, πρίγκιπες και βασιλείς.
Πρόκειται για πολύστιχο αφηγηματικό τραγούδι με λυπηρό περιεχόμενο το οποίο δεν αντικατοπτρίζει κυριολεκτικά το θέμα της πένθιμης γιορτής. Αντίθετα, είναι μία παραλογή στην οποία ο γιος του βασιλιά είναι άρρωστος χωρίς ελπίδα θεραπείας. Από τους στίχους, και συγκεκριμένα από την αναφορά στην Γρανάδα της Νοτίου Ισπανίας, προκύπτει ότι πρόκειται για παλιό τραγούδια της σεφαραδίτικης παράδοσης.
Το ποίημα αποτελείται από έντεκα τετράστιχες στροφές. Οι μονοί στίχοι είναι ανεξάρτητοι ενώ οι ζυγοί στίχοι ομοιοκαταληκτούν.
Η μοναδική μελωδία που έχουμε στην διάθεσή μας για το εν λόγω κείμενο, διασώθηκε από τον Ραββίνο της Θεσσαλονίκης Μιχαήλ Μόλχο στο βιβλίο Traditions and Customs of the Sephardic Jews of Salonica.
O εθνομουσικολόγος Alberto Hemsi (27 June 1898 – 8 October 1975) επίσης το καταγράφει, αλλά με τον διαφορετικό τίτλο “La muerte del principe don Juan”. Οι στίχοι που αναφέρονται στην μελέτη του είναι ελαφρώς διαφορετικοί ενώ η ιστορία παραμένει ίδια. Είναι σύνηθες φαινόμενο στην σεφαραδίτικη μουσική παράδοση το ίδιο τραγούδι να εμφανίζεται με διαφορετικό τίτλο από εποχή σε εποχή και από τόπο σε τόπο, ενώ οι διαφορετικές εκδοχές στίχων είναι επίσης εξαιρετικά συχνό φαινόμενο.
Εκδοχή από Flora Molho Archive
Malato esta el fijo del Rey
Εκδοχή από Flora Molho Archive
Εναλλακτικός Τίτλος: “La muerte del principe don Juan”
Στίχοι
1.
Malato esta el fijo del rey, /maˈla.to esˈta el ˈfi. ʒo del ˈreɪ/ Άρρωστος είναι ο γιος του Βασιλιά
Malato ke no salvava, /maˈla.to ke no salˈva.va/ άρρωστος χωρίς ελπίδα γιατρειάς.
Syete dotores lo miran, /ˈsje.te doˈto.res lo ˈmi.ran/ Επτά γιατροί τον νοιάζονται
Los mijores de Granada.
/los miˈ ʒo.res de γraˈna.da/
the finest in all of Granada.
οι καλύτεροι στην Γρανάδα.
2. Syete suven i syete abashan, /ˈsje.te ˈsu.ven i ˈsje.te aˈba.ʃan/ Επτά γιατροί πηγαινοέρχονται,
Ninguno lo fazen nada. /niŋˈɡu.no lo ˈfa.zen ˈna.ða/ κανείς τους δεν μπορεί να κάνει κάτι.
Ayinda manka de venir /aˈjin.da ˈman.ka de veˈnir/ Μένει να έρθει ακόμη ένας
El de la barva envelutada. /el de la ˈbar.va en.ve.luˈta.ða/ εκείνος με την σοφή γενειάδα.
3. Estas palavras dizyendo /ˈes.tas paˈla.vras diˈzjen.do/ Εν τω μεταξύ
El dotor ke ayegara, /el doˈtor ke a.jeˈɣa.ra/ ο γιατρός έφτασε,
Subido en mula preta, /suˈbi.do en ˈmu.la ˈpre.ta/ ανεβασμένος πάνω σε ένα μαύρο μουλάρι,
Riza de oro en su garganta. /ˈri.za de ˈo.ro en su γarˈγan.ta/ με χρυσό μαντήλι γύρω από τον λαιμό του.
4. Deske lo vido venir /ˈdes.ke lo ˈvi.do veˈnir/ Μόλις τον είδε
Se le demudo la kara, /se le de.muˈðo la ˈka.ra/ ο πρίγκιπας άλλαξε χρώμα.
Se asento a la kavesera, /se a.senˈto a la ka.veˈse.ra/ Ο γιατρός κάθισε στο πλάι του
El pulso ya le tokara. /el ˈpul.so ja le toˈka.ra/ και ένιωσε τον σφυγμό του.
5. Kayentura fuerte tyene, /ka.jenˈtu.ra ˈfwer.te ˈtje.ne/ Έχει υψηλό πυρετό
Las tripas tyene danyadas. /las ˈtri.pas ˈtje.ne ðaˈɲa. ðas/ το στομάχι του ασθενεί.
Tres oras de vida tyene, /tres ˈo.ras de ˈvi. ða ˈtje.ne/ Του μένουν τρεις ώρες ζωής
Ora i medya an pasadas. /ˈo.ra i ˈme.dja an paˈsa. ðas/ και η μία και μισή έχει ήδη περάσει.
6. En esta orika i medya, /en ˈes.ta ˈo.ri.ka i ˈme.ðja/ Σε αυτή την μία και μισή ώρα
Azele byen por su alma, /a.zeˈle bjen por su ˈal.ma/ κάνε ό,τι μπορείς για την ψυχή σου.
Kyen en este mundo aze, /kjen en ˈes.te ˈmun.do ˈa.ze/ Όποιος κάνει καλό σε αυτό τον κόσμο
Al otro ya se le faya. /al ˈo.tro ja se le ˈfa.ja/ θα ανταμειφθεί στον επόμενο.
7. Estas palavras dizyendo /ˈes.tas paˈla.vras diˈzjen.do/ Εν τω μεταξύ
El guerko ke ayegara. /el ˈɡwer.ko ke a.jeˈɣa.ra/ ο διάβολος που ήρθε
Se le metiya de enfrente, /se le meˈti.ja de enˈfren.te/ στάθηκε έναντι του πρίγκιπα
Kon despechos le avlara. /kon desˈpe.tʃos le aˈvla.ra/ και μίλησε με σκληρά λόγια.
8. No te mires fijo del rey, /no te ˈmi.res ˈfi.ʒo del ˈrej/ “Μην ανησυχείς, γιε του βασιλιά.
Te vine a tomar el alma. /te ˈvi.ne a toˈmar el ˈal.ma/ Ήρθα για να πάρω την ψυχή σου.
Te dare todos mis byenes, /te daˈre ˈto.ðos mis ˈbje.nes/ Θα σου δώσω όλα μου τα πλούτη
Emprezentame el alma. /em.preˈzen.ta.me el ˈal.ma/ εάν μου δώσεις την ψυχή σου.”
9. Malanya todos tus byenes, /maˈla.ɲa ˈto.ðos tusˈbje.nes/ “Κατάρα στα πλούτη σου
I tambyen kyen los kieria. /i tamˈbjen kjen los kjeˈri.a/ και σε όσους τα επιθυμούν.”
Estas palavras dizyendo /ˈes.tas paˈla.vras diˈzjen.do/ Λέγοντας αυτά τα λόγια
El fijo del rey mueriya. /el ˈfi.ʒo del ˈreɪ muˈe.ri.ya/ ο γιος του βασιλιά πέθανε.
10. Las kampanas ke ya davan /las kamˈpa.nas ke ja ˈda.van/ Ο καμπάνες χτυπούν
Tan tristes i tan amargas. /tan ˈtris.tes i tan aˈmar.γas/ με τόση πίκρα και θλίψη.
Apartad la buena djente /a.parˈtað la ˈbwe.na ˈdʒen.te/ Χώρια περνάνε οι καλοί άνθρωποι
Ke pasan al malogrado. /ke ˈpa.san al ma.loˈγra. ðo/ από τον κακότυχο.
11 Aparta la buena djente. /a.parˈtað la ˈbwe.na ˈdʒen.te/ Χώρια περνάνε οι καλοί άνθρωποι
Ke pasan al malogrado. /ke ˈpa.san al ma.loˈγra.do/ από τον κακότυχο.
Kyen a este fijo pyedre /kjen a ˈes.te ˈfi.ʒo ˈpje.ðre/ Όποιος χάνει τέτοιον γιο
Merese ke sea pedreado. /meˈre.se ke ˈse.a peˈðre.a.ðo/ του αξίζει να το λιθοβολήσουν.
Σχόλια
Αρχείο Φλώρα Μόλχο
Μουσικός Οδηγός
ΒιβλιογραφίαHemsi, Alberto , and Samuel G. Armistead. Cancionero Sefardi. Edited by Edwin Seroussi. Vol. 4. Jerusalem: Jewish Music Research Centre, The Hebrew University of Jerusalem, 1995.
Molho, Michael. Traditions and Customs of the Sephardic Jews of Salonica. 1944. Translated by Alfred A. Zara, edited by Robert Bedford, New York, Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture, 2006.
Nehama, Joseph. Dictionnaire du Judéo-Espagnol. Madrid: Consejo superior de investigaciones cientificas , 1977.
Σκαρλάτου, Χρυσούλα. “Όψεις της μουσικής ζωής της Θεσσαλονίκης στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα: περιπτωσιολογική μελέτη: η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, η Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία ‘Tέχνη’, η χορωδία του Μουσικού Τμήματος της Πανεπιστημιακής Φοιτητικής Λέσχης του Α.Π.Θ. (‘Γιάννης Μάντακας’).” Freader.ekt.gr, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σχολή Καλών Τεχνών, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, 2021, p. 469, freader.ekt.gr/eadd/index.php?doc=49042&lang=el. Accessed 1 Sept. 2021.
Έρευνα, τεκμηρίωση, μεταφράσεις: Μαριάντζελα Χατζησταματίου Ακουστικές Μεταγραφές και μουσικοί οδηγοί: Νίκος Παναγιωτίδης
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Επιτρέπεται η χρήση του για προσωπικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς μόνο με σαφή αναφορά στην πηγή. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η τροποποίηση ή η χρήση του για εμπορικούς σκοπούς χωρίς προηγούμενη ρητή άδεια.
